Wielu uczniów i rodziców zadaje sobie pytanie: czy uczeń ma prawo poprawić każdą ocenę w szkole? To kwestia, która budzi wiele emocji i nieporozumień. Zrozumienie zasad regulujących poprawianie ocen jest kluczowe, aby świadomie poruszać się po systemie oświaty i skutecznie wspierać proces edukacji. W tym artykule, bazując na przepisach prawa oświatowego i statucie szkoły, wyjaśnię, jakie są faktyczne uprawnienia uczniów i gdzie szukać wiarygodnych informacji.
Czy każdą ocenę można poprawić? Zasady reguluje statut szkoły, nie ustawa
- Polskie prawo oświatowe (Ustawa o systemie oświaty) nie gwarantuje uczniowi ustawowego prawa do poprawy każdej oceny.
- Kluczowe zasady dotyczące poprawiania ocen (bieżących i klasyfikacyjnych) są zawsze określone w statucie konkretnej szkoły, a dokładnie w Wewnątrzszkolnym Systemie Oceniania (WSO).
- Szkoły mają dużą autonomię w ustalaniu warunków i trybu poprawy, np. które oceny można poprawić, w jakim terminie i w jakiej formie.
- Poprawa ocen bieżących (np. ze sprawdzianów) to inna procedura niż poprawa przewidywanej rocznej oceny klasyfikacyjnej, która również musi być opisana w statucie.
- Praktyki takie jak uśrednianie ocen po poprawie są prawnie wątpliwe, gdyż ocena powinna odzwierciedlać aktualne osiągnięcia edukacyjne ucznia.
- Egzamin poprawkowy to odrębna procedura dla uczniów z jedną lub dwiema ocenami niedostatecznymi na koniec roku.
Poprawianie ocen w szkole: Co mówią przepisy, a co praktyka?
W polskim systemie oświaty nie znajdziemy uniwersalnego, ustawowego zapisu, który gwarantowałby uczniowi prawo do poprawy każdej oceny. To dość zaskakujące dla wielu, ale przepisy ogólnopolskie dają szkołom dużą autonomię w tym zakresie. Kluczowy jest tu jednak art. 44b Ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, który stanowi, że ocenianiu podlegają osiągnięcia edukacyjne ucznia. Ten zapis jest niezwykle ważnym argumentem w dyskusji o poprawianiu ocen.
Co to oznacza w praktyce? Jeśli uczeń poprawia sprawdzian i wykazuje się nową, wyższą wiedzą, to właśnie ta nowa wiedza powinna być podstawą do oceny. Ocena z udanej poprawy, odzwierciedlająca faktyczne, aktualne osiągnięcia edukacyjne, powinna być traktowana jako wiążąca. Moim zdaniem, jest to fundamentalna zasada, która wspiera ideę, że ocena ma motywować do nauki i odzwierciedlać postępy, a nie jedynie sumować wszystkie próby. Poprawiona ocena świadczy o tym, że uczeń opanował materiał, a to jest przecież celem edukacji.
Statut szkoły: Twój przewodnik po zasadach oceniania
Skoro ogólnopolskie przepisy są tak ogólne, to gdzie szukać konkretnych informacji? Odpowiedź jest prosta: w statucie konkretnej szkoły. To właśnie ten dokument, a zwłaszcza jego część dotycząca Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania (WSO), jest najważniejszym źródłem wiedzy na temat zasad oceniania i poprawiania ocen. Szkoły mają w tym zakresie dużą autonomię, co oznacza, że zasady mogą się znacznie różnić między placówkami, nawet tymi w tej samej miejscowości.
Statut szkoły musi precyzyjnie określać szereg kwestii związanych z poprawianiem ocen. Musi zawierać informacje o tym, które oceny można poprawiać (np. tylko niedostateczne, czy może wszystkie), w jakim terminie jest to możliwe oraz w jakiej formie (np. pisemnie, ustnie). Co więcej, statut musi również określać "warunki i tryb otrzymania wyższych niż przewidywane rocznych ocen klasyfikacyjnych" to bardzo ważny zapis, o którym często się zapomina.
- Warunki i tryb poprawiania ocen bieżących (np. sprawdzianów, kartkówek).
- Rodzaje ocen podlegających poprawie (np. tylko niedostateczne, czy wszystkie).
- Terminy, w jakich poprawa jest możliwa (np. w ciągu dwóch tygodni).
- Formy poprawy (np. ponowny sprawdzian, odpowiedź ustna).
- Szczegółowe warunki i tryb otrzymania wyższych niż przewidywane rocznych ocen klasyfikacyjnych.
Oceny bieżące: Sprawdziany, kartkówki i odpowiedzi ustne
Oceny bieżące, czyli te, które otrzymujemy w trakcie semestru ze sprawdzianów, kartkówek, odpowiedzi ustnych czy projektów najczęściej podlegają poprawie. Jednak, jak już wspomniałam, warunki tej poprawy (np. termin, liczba prób) są ustalane indywidualnie przez szkołę w statucie. Praktyki szkolne są tu bardzo zróżnicowane. Niektóre szkoły pozwalają na poprawę wszystkich ocen, dając uczniom szansę na ciągłe doskonalenie. Inne ograniczają tę możliwość tylko do ocen niedostatecznych, co jest moim zdaniem mniej motywujące.
W statucie szkoły mogą być określone różne terminy i formy poprawy ocen bieżących. Przykładowo, często spotyka się zapisy o "poprawie w ciągu dwóch tygodni od otrzymania oceny" lub "poprawie w formie ustnej/pisemnej, uzgodnionej z nauczycielem". Ważne jest, aby te zasady były jasne i znane zarówno uczniom, jak i nauczycielom. Brak precyzji w statucie często prowadzi do nieporozumień.
Chcę to podkreślić z całą stanowczością: nauczyciel nie może odmówić prawa do poprawy oceny cząstkowej, jeśli statut szkoły przewiduje taką możliwość i uczeń spełnia określone w nim warunki. Odmowa wbrew statutowi jest naruszeniem prawa oświatowego i stanowi podstawę do interwencji. Uczeń ma prawo do tego, co gwarantuje mu szkolny dokument.
Przewidywana ocena roczna: Jak walczyć o lepszy stopień?
Procedura poprawy przewidywanej rocznej oceny klasyfikacyjnej jest odrębna i różni się od poprawy ocen bieżących. To bardzo ważne rozróżnienie. Prawo oświatowe wprost wskazuje, że statut szkoły musi określać "warunki i tryb otrzymania wyższych niż przewidywane rocznych ocen klasyfikacyjnych". Oznacza to, że każda szkoła powinna mieć jasno opisaną ścieżkę dla uczniów, którzy chcą podnieść swoją ocenę roczną.
Jak w praktyce ubiegać się o ocenę wyższą niż przewidywana? Bazując na typowych zapisach statutowych, proces ten zazwyczaj wygląda następująco:
- Zapoznanie się z przewidywaną roczną oceną klasyfikacyjną: Szkoła ma obowiązek poinformować ucznia (i rodziców) o przewidywanych ocenach rocznych w określonym terminie (np. na miesiąc przed końcem roku szkolnego). Terminy te są zawsze określone w statucie.
- Złożenie wniosku o podwyższenie oceny: Jeśli uczeń lub rodzic nie zgadza się z przewidywaną oceną i uważa, że zasługuje na wyższą, może złożyć wniosek do wychowawcy lub dyrekcji szkoły. Procedura i adresat wniosku również powinny być opisane w statucie.
- Ustalenie warunków i formy sprawdzenia wiedzy: Po złożeniu wniosku, szkoła ustala, w jaki sposób wiedza ucznia zostanie zweryfikowana. Może to być dodatkowy sprawdzian, odpowiedź ustna lub inna forma, która pozwoli ocenić faktyczne osiągnięcia edukacyjne.
- Przeprowadzenie sprawdzianu lub innej formy weryfikacji: Uczeń przystępuje do ustalonej formy weryfikacji.
- Ustalenie ostatecznej oceny rocznej: Na podstawie wyników weryfikacji oraz ogólnych osiągnięć ucznia, ustalana jest ostateczna ocena roczna.
Warto pamiętać, że statut szkoły może przewidywać konieczność przeprowadzenia formalnego sprawdzianu wiadomości i umiejętności w kontekście ubiegania się o wyższą niż przewidywana ocenę roczną. Taki sprawdzian ma na celu obiektywne zweryfikowanie wiedzy ucznia. Nie jest to jednak tożsame z egzaminem poprawkowym, który jest zupełnie inną procedurą dla uczniów z ocenami niedostatecznymi.
Najczęstsze mity i pułapki dotyczące poprawiania ocen
Wokół poprawiania ocen narosło wiele mitów, które często prowadzą do frustracji i nieporozumień. Czas się z nimi rozprawić.
Jednym z najpowszechniejszych, a zarazem prawnie wątpliwych mitów, jest praktyka uśredniania ocen. Wielu nauczycieli, po poprawie sprawdzianu, wyciąga średnią arytmetyczną z oceny pierwotnej i oceny z poprawy. Na przykład, jeśli uczeń dostał jedynkę, a po poprawie piątkę, ocena końcowa to trójka. Moim zdaniem, i co ważne, w świetle art. 44b Ustawy o systemie oświaty (mówiącego o ocenianiu faktycznych osiągnięć edukacyjnych), taka praktyka jest sprzeczna z duchem prawa. Jeśli uczeń opanował materiał i wykazał się wiedzą, to właśnie ta nowa, wyższa ocena powinna być brana pod uwagę. Uśrednianie demotywuje i nie odzwierciedla rzeczywistego stanu wiedzy.
Powszechną, ale prawnie wątpliwą praktyką jest wyciąganie średniej arytmetycznej z oceny pierwotnej i oceny z poprawy. Stoi to w sprzeczności z zasadą oceniania faktycznych osiągnięć edukacyjnych ucznia.
Kolejny mit to przekonanie, że można poprawiać tylko oceny niedostateczne (jedynki). To nieprawda! Zakres ocen podlegających poprawie (np. wszystkie oceny, oceny od niedostatecznej do dopuszczającej) jest każdorazowo określany w statucie szkoły. Jeśli statut pozwala na poprawę trójki, to uczeń ma do tego prawo. Warto to sprawdzić i nie dać się zwieść utartym przekonaniom.
Ważne jest również rozróżnienie: poprawa oceny rocznej (np. przewidywanej) to zupełnie inna procedura niż egzamin poprawkowy. Egzamin poprawkowy przysługuje uczniowi, który na koniec roku szkolnego otrzymał jedną lub dwie oceny niedostateczne z obowiązkowych zajęć edukacyjnych. Jest to formalna procedura przeprowadzana w sierpniu, z udziałem komisji. Poprawa przewidywanej oceny rocznej to natomiast procedura wewnątrzszkolna, uruchamiana wcześniej, mająca na celu danie uczniowi szansy na podniesienie stopnia przed ostatecznym wystawieniem ocen.
Co zrobić, gdy szkoła utrudnia poprawę ocen? Praktyczny poradnik
Niestety, mimo jasnych przepisów, zdarza się, że uczniowie napotykają trudności w realizacji swojego prawa do poprawy ocen. Jeśli zasady poprawiania ocen są niejasne lub uczeń ma poczucie, że jego prawo do poprawy jest utrudniane, pierwszym krokiem powinna być rozmowa z nauczycielem. Przygotujcie się do niej, mając pod ręką konkretne zapisy statutu szkoły. Odwołujcie się do nich, pokazując, że znacie swoje prawa. Spokojna, merytoryczna rozmowa często rozwiązuje problem.
Jeśli rozmowa z nauczycielem nie przyniesie rezultatu lub działania nauczyciela są ewidentnie sprzeczne z obowiązującym statutem szkoły, wówczas warto interweniować u dyrekcji szkoły. Dyrektor jest odpowiedzialny za przestrzeganie prawa w placówce, w tym statutu. Przedstawcie dyrektorowi swoje argumenty, ponownie odwołując się do konkretnych zapisów. Warto to zrobić na piśmie, aby mieć potwierdzenie zgłoszenia problemu. Ostateczną deską ratunku, w przypadku, gdy uczeń lub rodzic uważa, że roczna ocena klasyfikacyjna została ustalona niezgodnie z przepisami prawa dotyczącymi trybu jej ustalania, jest procedura składania "zastrzeżeń do rocznej oceny klasyfikacyjnej". Jest to procedura formalna, ściśle określona w Prawie oświatowym (art. 44n Ustawy o systemie oświaty), która pozwala na powołanie komisji i ponowne zweryfikowanie oceny. Należy pamiętać, że zastrzeżenia można złożyć w ciągu 7 dni od dnia zakończenia zajęć dydaktyczno-wychowawczych. To poważny krok, który należy podjąć, gdy wszystkie inne metody zawiodły i jesteśmy przekonani o naruszeniu procedur.
