Po egzaminie ósmoklasisty wielu uczniów chce szybko sprawdzić, które lektury rzeczywiście pojawiły się w arkuszu. W 2026 roku były to przede wszystkim „Mały Książę” i „Kamienie na szaniec”, ale egzamin zawierał też fragment utworu Stanisława Lema oraz pytania, w których uczeń sam wybierał lekturę. Poniżej porządkuję zarówno przebieg tegorocznego E8, jak i pełną listę tekstów obowiązujących w roku szkolnym 2025/2026.
Najważniejsze informacje o lekturach na E8
- „Mały Książę” pojawił się w zadaniu dotyczącym przyjaźni.
- „Kamienie na szaniec” wykorzystano w zadaniu z fragmentem o Rudym.
- Fragment „Przyjaciela Automateusza” Stanisława Lema był tekstem w arkuszu, ale nie lekturą obowiązkową.
- W wypracowaniu uczeń mógł odwołać się do dowolnej lektury obowiązkowej z listy.
- Lista lektur znajdowała się na początku arkusza, więc nie trzeba było odtwarzać jej z pamięci.
Jakie lektury były na E8 w 2026 roku
Egzamin z języka polskiego odbył się 11 maja 2026 roku. Pierwsza część arkusza rozpoczęła się od fragmentu opowiadania Stanisława Lema „Przyjaciel Automateusza”. Uczniowie rozwiązywali na jego podstawie zadania dotyczące treści, narratora, perswazji, słowotwórstwa i interpunkcji.
Trzeba jednak wyraźnie rozróżnić tekst zamieszczony w arkuszu od lektury obowiązkowej. Utwór Lema nie był w tym roku lekturą, którą trzeba było znać wcześniej. Wszystkie potrzebne informacje znajdowały się we fragmencie, dlatego liczyło się przede wszystkim uważne czytanie.
W zadaniu 9 pojawił się „Mały Książę” Antoine’a de Saint-Exupéry’ego. Uczniowie mieli wskazać zdjęcia pasujące do tematu przyjaźni przedstawionej w utworze i uzasadnić swoje wybory. To dobry przykład zadania, w którym samo streszczenie książki nie wystarczało. Trzeba było połączyć znajomość relacji Małego Księcia z lisem i różą z konkretnym problemem.
W zadaniu 10 wykorzystano fragment „Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego, dotyczący Rudego i jego pracy nad wynalazkami. Uczeń musiał rozpoznać tytuł, a później ocenić, czy bohater podejmował działania z ambicji. Znajomość całej lektury miała tu znaczenie, ponieważ odpowiedź wymagała odwołania do szerszego obrazu postaci.
W zadaniu 15 nie wskazano jednej konkretnej książki. Zdający wybierał lekturę, której bohater kierował się zasadą „Najważniejsze, aby się nie poddawać”, a następnie podawał przykład z utworu. Także wypracowanie nie narzucało jednego tytułu. Można było wybrać dowolną lekturę obowiązkową pasującą do tematu.
Pełna lista lektur dla klas VII i VIII
W roku szkolnym 2025/2026 lista lektur obowiązkowych dla starszych klas obejmowała zarówno całe książki, jak i krótsze utwory lub wskazane fragmenty. Na egzaminie mogły pojawić się pytania sprawdzające ich treść i problematykę.
| Lektura lub utwór | Co trzeba znać |
|---|---|
| „Opowieść wigilijna”, Charles Dickens | Całość. Szczególnie przemiana Ebenezera Scrooge’a i znaczenie spotkań z duchami. |
| „Zemsta”, Aleksander Fredro | Całość. Najważniejsze są konflikt Cześnika i Rejenta, komizm oraz wątek miłosny. |
| „Kamienie na szaniec”, Aleksander Kamiński | Całość. Relacje Alka, Rudego i Zośki, patriotyzm, przyjaźń i okupacyjna rzeczywistość. |
| Jan Kochanowski | Wybór fraszek, wybrana pieśń oraz „Treny VII i VIII”. |
| Adam Mickiewicz | „Reduta Ordona”, „Świtezianka”, „Dziady część II” oraz wskazane księgi „Pana Tadeusza”: I, II, IV, X, XI i XII. |
| „Artysta”, Sławomir Mrożek | Całość. Warto rozumieć satyrę na ambicję, udawanie i niedopasowanie do własnych możliwości. |
| „Mały Książę”, Antoine de Saint-Exupéry | Całość. Najczęściej wracają motywy przyjaźni, odpowiedzialności, samotności i dojrzewania. |
| „Latarnik” i fragmenty „Quo vadis”, Henryk Sienkiewicz | „Latarnik” w całości, „Quo vadis” we wskazanych fragmentach. Istotne są patriotyzm, wiara i przemiana bohaterów. |
| „Balladyna”, Juliusz Słowacki | Całość. Szczególną uwagę warto zwrócić na żądzę władzy, winę i konsekwencje kolejnych decyzji. |
| Fragmenty „Syzyfowych prac”, Stefan Żeromski | Fragmenty wskazane w podstawie programowej. Najważniejsze są rusyfikacja, budzenie świadomości narodowej i rola literatury. |
Nie każda pozycja z tej listy musi pojawić się jako osobny tekst w części czytelniczej. Lista oznacza zakres znajomości lektur, a nie zapowiedź, że wszystkie tytuły zostaną wykorzystane w jednym arkuszu.
Utwory z młodszych klas i teksty dodatkowe
W części dotyczącej klas IV-VI obowiązywały następujące książki czytane w całości:
- „Akademia Pana Kleksa” Jana Brzechwy,
- „Kajko i Kokosz. Szkoła latania” Janusza Christy,
- „Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa” C.S. Lewisa,
- „Chłopcy z Placu Broni” Ferenca Molnára,
- „Hobbit, czyli tam i z powrotem” J.R.R. Tolkiena.
W roku szkolnym 2025/2026 zadania dotyczące tych lektur miały opierać się wyłącznie na fragmencie zamieszczonym w arkuszu. Oznacza to, że uczeń nie musiał znać całej fabuły, aby odpowiedzieć na pytania w części pierwszej, choć pełna znajomość książek nadal pomagała w przygotowaniu do wypracowania.
Do krótkich odpowiedzi i wypracowania można było również odwołać się do wybranych bajek Ignacego Krasickiego, fragmentów „Pana Tadeusza”, „Mazurka Dąbrowskiego”, mitów greckich, Biblii, polskich legend, baśni oraz „Roty” Marii Konopnickiej. Te utwory są przydatne jako dodatkowe przykłady, ale nie należy mylić ich z główną listą lektur dla klas VII i VIII.
Dlaczego w arkuszu pojawiają się lektury i nieznane teksty
Egzamin ósmoklasisty nie sprawdza wyłącznie pamięciowego odtwarzania fabuły. CKE może zamieścić w arkuszu tekst, którego uczeń wcześniej nie czytał, a następnie sprawdzić rozumienie treści, wnioskowanie i analizę języka.
Znajomość lektur obowiązkowych jest szczególnie ważna przy zadaniach, które wymagają rozpoznania utworu, przywołania bohatera albo napisania dłuższej wypowiedzi. W 2026 roku „Mały Książę” i „Kamienie na szaniec” sprawdziły właśnie tę umiejętność, podczas gdy „Przyjaciel Automateusza” wymagał przede wszystkim pracy z podanym fragmentem.
Z mojego doświadczenia wynika, że uczniowie często uczą się samych streszczeń, a później tracą punkty na pytaniach o motywy, przemiany bohaterów i sens wydarzeń. Krótkie streszczenie jest dobrym początkiem, lecz przed egzaminem trzeba jeszcze przygotować kilka argumentów i konkretnych scen z każdej ważniejszej lektury.
Jak przygotować lektury do wypracowania
Najpraktyczniej stworzyć własną kartę powtórkową dla każdej książki. Nie musi być długa. Wystarczy zapisać tytuł, autora, głównego bohatera, dwa najważniejsze wydarzenia, główne motywy oraz trzy sytuacje, które można wykorzystać jako argument.
- Przeczytaj lub powtórz treść utworu, zwracając uwagę na decyzje bohaterów.
- Zapisz, jaka przemiana zachodzi w postaci albo jaki problem pokazuje książka.
- Dobierz scenę potwierdzającą patriotyzm, przyjaźń, odwagę, odpowiedzialność lub walkę z przeciwnościami.
- Przećwicz odwołanie do lektury w pełnym zdaniu, a nie tylko wymienienie tytułu.
Do tematów argumentacyjnych szczególnie wygodne są „Kamienie na szaniec”, „Mały Książę”, „Opowieść wigilijna” i „Syzyfowe prace”, ponieważ łatwo znaleźć w nich wyraźne konflikty, decyzje i przemiany. Nie oznacza to jednak, że trzeba zawsze wybierać te same książki. Najlepsza lektura to ta, której wydarzenia naprawdę pamiętasz i potrafisz połączyć z tematem.
Trzeba też pilnować minimum 200 wyrazów w wypracowaniu. Samo streszczenie nie wystarczy, ponieważ egzaminator ocenia funkcjonalne wykorzystanie lektury, czyli takie przedstawienie wydarzeń, które rzeczywiście wspiera argument lub rozwija opowiadanie.
Co zapamiętać przed kolejnym E8
Odpowiedź na pytanie o lektury z E8 2026 brzmi więc: w arkuszu wykorzystano „Małego Księcia” i „Kamienie na szaniec”, a także fragment „Przyjaciela Automateusza” Stanisława Lema. W zadaniach otwartych i wypracowaniu uczeń mógł korzystać z szerszej listy, wybierając utwór najlepiej pasujący do polecenia.
Listy lektur mogą zmieniać się wraz z podstawą programową, dlatego przy przygotowaniach do kolejnego egzaminu najlepiej sprawdzać aktualny informator CKE i listę dołączoną do arkusza. Największą różnicę robi jednak nie samo zapamiętanie tytułów, lecz umiejętność pokazania, co dana lektura mówi o człowieku i jego decyzjach.
